De moderne economie is een complex systeem, vol met investeringen die vaak niet direct tot meetbare resultaten leiden. Sommige van deze investeringen, met name die in bedrijven die al worstelen met schulden of gebrek aan winstgevendheid, worden soms aangeduid als deel van een 'zombillion' aan kapitaal. Dit verwijst naar de enorme hoeveelheid geld die vastzit in bedrijven die eigenlijk zouden moeten verdwijnen, maar kunstmatig in leven worden gehouden door voortdurende injecties van nieuw kapitaal. Het fenomeen is niet nieuw, maar de omvang ervan is de afgelopen decennia aanzienlijk toegenomen, voornamelijk als gevolg van lage rentevoeten en een overvloed aan liquiditeit.
Deze 'zombie'-bedrijven, die vaak opereren in sectoren met een intensieve concurrentie en lage marges, remmen de economische groei. Ze absorberen kapitaal dat anders zou kunnen worden ingezet in meer productieve ondernemingen, en ze drukken de prijzen, waardoor gezonde bedrijven worden gedwongen om ook hun winstmarges te verlagen. Dit creëert een vicieuze cirkel waarin de efficiëntie van de economie afneemt en de risico's toenemen. De vraag is niet alleen hoe dit fenomeen ontstaat, maar ook wat de langetermijngevolgen zijn voor de wereldeconomie en hoe we een dergelijke situatie in de toekomst kunnen vermijden.
Verschillende factoren dragen bij aan de opkomst van 'zombie'-bedrijven en de immense hoeveelheid kapitaal die daarin vastzit. Een van de belangrijkste is het beleid van lage rentevoeten dat door centrale banken over de hele wereld is gevoerd in de nasleep van de financiële crisis van 2008. Lage rentevoeten maken het relatief goedkoop om schulden aan te gaan, waardoor bedrijven die anders failliet zouden gaan, toch in leven kunnen blijven. Bovendien hebben overheden vaak interventies gedaan om specifieke sectoren of bedrijven te redden, waardoor het signaal wordt afgegeven dat falen niet langer een onvermijdelijk gevolg is van slecht beheer of een veranderende markt. Dit moreel risico moedigt risicovol gedrag aan en belemmert de noodzakelijke structurele aanpassingen in de economie.
Banken en andere crediteuren spelen ook een belangrijke rol in het in leven houden van 'zombie'-bedrijven. Ze kunnen aarzelen om leningen in te trekken of faillissementen aan te vragen, omdat dit zou leiden tot verliezen op hun balansen. Ze kunnen er ook voor kiezen om leningen te herstructureren of nieuwe leningen te verstrekken aan bedrijven die moeite hebben om aan hun verplichtingen te voldoen, waardoor de bedrijven kunstmatig in leven worden gehouden. Deze 'evergreening' van leningen kan de problemen alleen maar uitstellen en de uiteindelijke kosten van het faillissement verhogen. Het is een duidelijke illustratie van het conflict van belangen dat inherent is aan het financiële systeem.
| Jaar | Aantal 'Zombie' Bedrijven (geschat) | Totale Schulden van 'Zombie' Bedrijven (geschat) |
|---|---|---|
| 2008 | 5% | $1 biljoen |
| 2013 | 12% | $2.5 biljoen |
| 2018 | 18% | $4.5 biljoen |
| 2023 | 22% | $6 biljoen |
De tabel hierboven illustreert de groeiende omvang van het probleem van 'zombie'-bedrijven en de bijbehorende schuldenlast. De cijfers zijn schattingen, maar ze geven een duidelijk beeld van de trend. Het is belangrijk op te merken dat deze cijfers betrekking hebben op de Verenigde Staten, maar soortgelijke trends zijn te zien in andere ontwikkelde economieën.
De aanwezigheid van 'zombie'-bedrijven heeft een aanzienlijke negatieve impact op de economische groei. Ten eerste absorberen ze kapitaal dat anders zou kunnen worden ingezet in meer productieve ondernemingen. Dit kapitaal wordt vastgehouden in bedrijven die geen reële economische waarde creëren, waardoor de totale productiviteit van de economie afneemt. Ten tweede drukken 'zombie'-bedrijven de prijzen, waardoor gezonde bedrijven worden gedwongen om hun winstmarges te verlagen. Dit kan leiden tot een afname van de investeringen en een vertraging van de innovatie. Ten derde creëren 'zombie'-bedrijven een onzekere omgeving voor investeerders, waardoor ze minder geneigd zijn om risico's te nemen en te investeren in nieuwe projecten. Dit belemmert de groei van de economie op lange termijn.
Een belangrijk gevolg van de 'zombie'-investeringen is een verschuiving in de kapitaalallocatie. Kapitaal wordt weggetrokken van innovatieve en groeiende bedrijven en naar bedrijven die al worstelen met schulden en gebrek aan winstgevendheid. Dit resulteert in een minder efficiënte allocatie van middelen en belemmert de ontwikkeling van nieuwe technologieën en industrieën. Het is een vorm van 'kapitaalverspilling' die de economische groei ondermijnt. Daarom is het cruciaal om mechanismen te ontwikkelen die de kapitaalallocatie verbeteren en investeringen stimuleren in bedrijven met een hoog groeipotentieel.
Deze maatregelen zouden kunnen helpen om de 'zombie'-investeringen te verminderen en de economische groei te stimuleren. Het is echter belangrijk om te erkennen dat er geen eenvoudige oplossing is voor dit complexe probleem.
Het fenomeen van 'zombie'-bedrijven is niet gelijkmatig verdeeld over de wereldeconomie. Sommige landen en sectoren zijn meer vatbaar voor dit probleem dan andere. Landen met een zwak juridisch systeem, een hoge mate van corruptie, of een gebrek aan transparantie in de financiële sector hebben vaak een hoger percentage 'zombie'-bedrijven. Sectoren met een intensieve concurrentie, lage marges, en hoge kapitaalintensiteit zijn ook meer vatbaar voor dit probleem. Voorbeelden hiervan zijn de staalindustrie, de scheepvaart, en de vastgoedsector. De sectorale concentratie van 'zombie'-bedrijven kan leiden tot structurele problemen in specifieke economieën en een verhoogde kwetsbaarheid voor economische schokken.
Internationale handel kan ook een rol spelen in de verspreiding van 'zombie'-bedrijven. Subsidies en andere vormen van staatssteun kunnen 'zombie'-bedrijven in staat stellen om te concurreren met gezonde bedrijven in andere landen, waardoor de concurrentie wordt verstoord en de efficiëntie van de wereldeconomie afneemt. Beschermingsmaatregelen, zoals tarieven en quota's, kunnen ook 'zombie'-bedrijven beschermen tegen concurrentie, waardoor ze in leven kunnen blijven. Een eerlijk en open handelsysteem is essentieel om de verspreiding van 'zombie'-bedrijven te voorkomen en de economische groei te stimuleren.
Deze stappen kunnen helpen om een eerlijker en transparanter handelsysteem te creëren, dat de economische groei stimuleert en de verspreiding van 'zombie'-bedrijven beperkt.
Als de huidige trends zich voortzetten, is het waarschijnlijk dat het probleem van 'zombie'-bedrijven zal blijven aanhouden en zelfs zal verergeren. Dit kan leiden tot een langdurige periode van lage economische groei, verhoogde financiële instabiliteit, en toegenomen sociale ongelijkheid. Het is daarom essentieel dat beleidsmakers actie ondernemen om dit probleem aan te pakken. Dit vereist een combinatie van maatregelen, waaronder een strenger monetair beleid, een vermindering van moreel risico, en een stimulering van investeringen in innovatieve en groeiende bedrijven. Het is ook belangrijk om de oorzaken van het probleem aan te pakken, zoals het gebrek aan transparantie in de financiële sector en de oneerlijke concurrentie die ontstaat door staatssteun.
De uitdaging is om een beleid te voeren dat de economische groei stimuleert, zonder de financiële stabiliteit in gevaar te brengen. Dit vereist een zorgvuldige afweging van de verschillende belangen en een lange termijnvisie. Het negeren van het probleem van 'zombie'-bedrijven is geen optie, want de kosten van het uitstellen van de noodzakelijke aanpassingen zullen uiteindelijk veel hoger zijn.
De discussie over ‘zombie’-bedrijven biedt een kans om verder te kijken dan puur economische indicatoren en de rol van duurzaamheid in investeringsbeslissingen te overwegen. Bedrijven die niet in staat zijn zich aan te passen aan een veranderende wereld, niet alleen economisch maar ook ecologisch en sociaal, zijn gedoemd te mislukken op de lange termijn. Investeringen moeten zich richten op bedrijven die duurzame waarde creëren, rekening houdend met de impact op het milieu, de maatschappij, en het bestuur (ESG-criteria). Dit vereist een verschuiving in mentaliteit van investeerders en een grotere focus op de lange termijn.
Een voorbeeld hiervan is de opkomst van impact investing, waarbij investeerders niet alleen zoeken naar financieel rendement, maar ook naar positieve sociale en ecologische impact. Deze vorm van investeren kan een belangrijke rol spelen bij het in leven houden van bedrijven die bijdragen aan een duurzame toekomst en het uitfaseren van ‘zombie’-bedrijven die geen waarde creëren. De toekomst van investeringen ligt in het bevorderen van een economie die zowel welvarend als duurzaam is. Dit vraagt om een radicale herziening van de manier waarop we waarde meten en toekennen.
